Rozwój przedżołądków i przebieg procesów trawienia

chów bydła

Charakterystyczną cechą przewodu pokarmowego przeżuwaczy jest 4-komorowy żołądek, w którym tylko trawieniec ma gruczoły trawienne. Zwacz, czepiec, księgi, czyli tzw. przedżołądki, stanowią miejsce charakterystycznej symbiozy pomiędzy zwierzęciem-gospodarzem a mikroorganizmami. Stąd też ciągły stan równowagi biologicznej w przedżołądkach jest najistotniejszym warunkiem spełnienia ich funkcji.Przedżołądki stanowią olbrzymią przestrzeń fermentacyjną (kadź fermentacyjna), która składa się ze żwacza, czepca i ksiąg. Dopiero w trawieńcu znajdują się gruczoły wydzielnicze. Dla porównania przedstawiono schematycznie wielokomorowy żołądek przeżuwaczy i jednokomorowy żołądek świń. Żwacz ma największą, objętość i wypełnia prawie całkowicie lewą górną połowę jamy brzusznej; nieregularnie przebiegające mięśnie żwacza dzielą go na dwa worki żwaczowe z dwoma workami ślepymi. Żwacz łączy się z czepcem przez szeroki otwór tworząc w ten sposób funkcjonalną jednostkę nazwaną przestrzenią żwaczowo-czepcową. Czepiec położony jest przy przeponie. Przy ujściu przełyku, między żwaczem a czepcem, znajduje się przedsionek żwacza. Czepiec połączony jest z trawieńcem poprzez księgi. Przedłużeniem przełyku można określić rynienkę przełykową, przechodzącą przez żwacz i wzdłuż ścian czepca aż do dolnej części ksiąg. U cieląt karmionych paszami płynnymi odruch ssania powoduje zamknięcie brzegów rynienki, umożliwiając doprowadzenie pójła bezpośrednio do trawieńca. U zwierząt starszych ?odruch rynienkowy" zanika. Zarówno przedżołądki, jak i cały przewód pokarmowy zaopatrzony jest w mięśnie, które uaktywniane są głównie przez nerwy. Zapewnia to ciągłe mieszanie treści pokarmowej, dokładny jej kontakt z błoną śluzową i transport do dalszych odcinków przewodu pokarmowego.Cielę po urodzeniu ma wprawdzie anatomicznie wykształcone przedżołądki, ale ich funkcje czynnościowe występują dopiero w pierwszych miesiącach życia. U cieląt przeznaczonych do dalszego chowu należy dążyć do możliwie szybkiego rozwoju żwacza poprzez odpowiednie żywienie. Wczesne zadawanie pasz stałych przyspiesza wykształcanie się poszczególnych części przedżołądków i ich czynności. Anatomiczne, fizjologiczne i mikrobiologiczne procesy przebiegają w nich równoległe, wzajemnie się uzupełniają i powodują (Gürtler 1971): - zwiększanie pojemności przedżołądków i wzmocnienie umięśnienia ich ścian, - wykształcanie śluzówki żwacza i jej zdolności transportowania produktów przemiany bakteryjnej do krwiobiegu - rozwój mikroorganizmów żwacza i zapoczątkowanie trawienia paszy przez enzymy bakteryjne, - wywołanie aktu życia i odruchu przeżuwania. Zmiany, jakie dokonują się w rozwoju poszczególnych części żołądka, najlepiej obrazuje porównanie ich masy przy urodzeniu i po 16 tyg. życia: żwacz i czepiec zwiększają się prawie 30-krotnie, a księgi prawie 12-krotnie. W tym czasie, udział trawieńca w stosunku do masy całego żołądka zmniejsza się z około 50 do 15%. Funkcje czynnościowe śluzówki żwacza rozwijają się głównie przez powiększanie jej powierzchni aktywnej (kosmówki), wzrastającą ciągle aktywność przemiany drobnoustrojów oraz silne ukrwienie ścian żwacza. Zwiększająca się równocześnie własna przemiana materii śluzówki umożliwia wchłanianie powstających w żwaczu lotnych kwasów tłuszczowych. Pod tym względem działanie paszy objętościowej i treściwej wydaje się podobne. Jednak pasza treściwa, jako jedyna pasza sucha, może działać niekorzystnie, przyczyniając się do wystąpienia keratozy żwacza (zrogowacenie wewnętrznej ściany żwacza).
Blogroll